Podstawową cechą wszystkich kaktusów jest mięsistość ich pędów. Te odmiany, które wykształciły się najwcześniej są jednak krzaczasto rozgałęzione i posiadają liście. Ich łodygi są długie i cienkie. Później wykształcone odmiany mają już znacznie mniejsze liście, małe, wałeczkowate, które często zasychają i odpadają, takie liście nazywa się szczątkowymi. Najpóźniej wykształcone odmiany są zupełnie pozbawione liści. Z zanikiem liści wiąże się zwiększenie powierzchni i użebrowania łodygi, która przejmuje na siebie obowiązek syntezy chlorofilu. Kolce u kaktusów pełnią rolę ochronną przed zwierzętami oraz rozpraszają promienie słoneczne. Pączki kaktusów nazywamy oczkami, to z nich wyrastają kwiaty, pojedynczo i najczęściej nie mają szypułek. Nie ma wyraźnego podziału na kielich i koronę. Kwiaty kaktusów trwają przez kilka dni, są jednak gatunki, które kwitną przez zaledwie parę godzin. Owoce kaktusów mają najczęściej postać jagód, mogą jej jeść ludzie i zwierzęta. Mają zieloną, żółtą lub czerwoną barwę.